أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
20
تجارب الأمم ( فارسى )
حتّى پيش از اين احتمال مىدهد . در تعيين سال تولد مسكويه اين نشانهها در دست است : مسكويه خود در تجارب الامم در آغاز گزارش رويدادهاى سال 340 هجرى ، از « طول مصاحبت و كثرت مجالست » با مهلبى سخن مىگويد و در حوادث سال 341 هجرى گويد : « من در آن هنگام نديم او بودهام . » بدين ترتيب ، مسكويه در سال 341 مىبايست نه كمتر 20 سال داشته باشد ، تا بتواند نديم كسى باشد . يعنى مىبايست در سال 320 - اگر نگوييم پيشتر - متولد شده باشد . نشانهء ديگرى نيز هست كه بر در ازاى عمرش بيش از تعيين سال تولدش دلالت دارد . و آن همان بيتهايى از شعر او است كه به گفتهء ثعالبى در تتّمة اليتيمة ، مسكويه در آن از كهنسالى و فرتوتى خويش مىنالد . از آنهاست اين دو بيت : أصبحت أجرد و الأحداث تجردنى * دأب الجراد إذا استولى على العشب و صرت دينا على الدنيا لآخرتى * رسل المنايا تقاضاها و تمطل بى موهايم ريخته است ، و حادثهها به سان ملخها كه به جان گياهان افتند ، مرا از موى برهنه كنند . وامى شدهام به گردن دنيا از آن آخرتم كه فرستادگان مرگ از دنيا باز پس خواهند و دنيا همچنان سر مىدواند . بنابر اين ، با توجه به آن چه گفته شد ، و با توجه به اين كه وى بنابر گفتهء ياقوت ( به نقل از ابن منده ) در نهم صفر 421 ( 16 فوريه 1030 م ) در گذشته است ، مىتوان گفت كه سالهاى زندگىاش اگر از يك سده بيشتر نبوده باشد كمتر نبوده است . ( 320 - 421 ه ) و اين بدان معنى است كه مسكويه يك قرن كامل در درخشانترين ادوار تمدن اسلامى زيسته است . قرنى كه به گفتهء آداممتز قرن نهضت فرهنگى در جهان اسلام به شمار مىرود . و از آن جا كه دولت آل بويه نيز در سال 320 بنياد گرفت ، پس مسكويه و اين دولت دو همگناند كه يك قرن كامل را با هم زيستهاند ، قرنى كه اوج توانمندى و شكوفايى اين دودمان بوده است . زيرا سالهاى بازماندهء اين دولت يعنى بيست و هفت سالى كه پس از درگذشت مسكويه سپرى كرده به گفتهء محققان سالهايى است كه آل بويه